Loodswezen Nieuwpoort

staketsel en loodswezengebouw

Reeds eeuwen geleden werd hier gepoogd een soort loodsdienst op te richten. Volgens onze bevindingen zou daarmee reeds zijn begonnen rond 1475. In 1821 werd op aandringen van het Nieuwpoortse stadsbestuur een loodsdienst in werking gesteld onder leiding van loodskapitein Willem Roose in samenwerking met luitenant Frans Loppens en de matrozen Jakob Clou, Louis Vantomme en Pol Lauworeins, naderhand aangevuld met de zoon van Roose. Gezien van de "gedeputeerden staten" geen toelating werd verkregen om deze loodsmannen te betalen, kwam een einde aan deze dienst in 1829.*

hotel Reginna heden residentie StefanieToch bestond in die tijd reeds een soort voorloper van loodsdienst namelijk "De Sterkte van Verbanck". Om de bevolking, vooral de visserijmiddens, te melden dat een sloep de haven binnenvoer, klom Groenendijkbewoner Franciscus Verbanck (in de volksmond Cissen Verbant) op de “Sterkte" (een hoge mast nabij het vroegere “Hotel Regina". Albert I-laan 135 (heden residentie Stefanie) en hees een blauwwitte vlag. Ook zorgde hij aldaar voor het aansteken van een lantaarn op deze "Sterkte" Dit licht zou voor de eerste keer zijn aangestoken op 15 april 1825.*

Rond 1854 werden door bemiddeling van de Nieuwpoortse burgemeester Pieter Lefever georganiseerde loodsdiensten opgericht. Op 3 november 1862 werd door de minister van binnenlandse zaken zelfs een commisie aangesteld om volwaardige loodsdiensten te Nieuwpoort te laten fungeren. Op 18 december daaropvolgend werden op het stadhuis examens afgenomen nopens het eventueel aanvaardan van personeel voor deze staatsloodsdienst. Op de circa 20 deelnemers werden er een tiental aanvaard o.m. de Nieuwpoortse kapiteins Houvenaghel en Vroome. Op 31 december 1862 arriveerde dan het eerste gewenste “loodskorvet". Het was uit Antwerpen vertrokken en bemand met enkele Nieuwpoortse jongeren. De volgende dag was er groot feest in Nieuwpoort met o.m. officiele begroeting van de loodsboot en ontvangst van de nieuwe loodsen op het stadhuis. Op zondag 4 januari konden dan het bevlagde Nieuwpoortse loodskorvet in aanwezigheid van heel veel volk zeewaarts trekken en de loodsdiensten normaal in werking treden. Deze diensten waren echter bijlange niet te vergelijken met die van tegenwoordig. Toch konden we te weet komen dat er hier even voor de eerste wereldoorlog twee loodsboten in gebruik waren. Dit waren twee zeilschepen zonder motor, die om de beurt 14 dagen op  zee vertoefden voor de rede van Nieuwpoort om de vreemde schepen de IJzer binnen te loodsen.*

eerste loodsboot

Rond 1860 wordt “Sterke van Verbanck” in gebruik gesteld. Dit is een vlag, gehesen aan een hoge mast in de duinen. Deze vlag dient als sein voor de scheepvaart op de IJzer (ter vergelijking met “Cleene vierboete” uit 1824).*

1864
Vanaf zondag 4 januari is er een georganiseerde loodswezendienst onder het beheer van de staat.*

1881
Ten gerieve van de scheepvaart wordt een weinig oostwaarts van het huidige Hendikaplein een scheepsmast geplaatst met bovenaan een groen-witte verwittigingsvlag (groen langs boven). Alhoewel "De Sterkte van Verbanck" (zie 1860) tot puin is vervallen, wordt deze mast toch ook nog “De Sterkte" genoemd. Ten andere: deze scheepsmast, 3 km. verwijderd van de stad, wordt bediend door "Cissen Verbant". Zohaast van op de vesten van Nieuwpoort-Stad (nabij het huidige Kattesas) het hijsen van de vlag wordt opgemerkt, lopen de "Zerelopers" om te zien welke sloep er binnenvaart. Ze lopen snel terug naar stad om het gezin van de binnenvarende vissers zo vlug mogelijk te verwittigen. Daarvoor worden ze dan beloond met een lekkere zeebeschuit.*

voor 1914

 

Het loodswezengebouw te Nieuwpoort-Bad voor 1902.

links: havenlicht

rechts: vlaggeseinmast

 

 

 

 

1902 bemanning op loodsboot

bemanning op de loodsboot 1902

bemanning loodsboot 1920   redders in de reddingsboot

voor 1914 telegrafie

1902
Als typische bijzonderheid valt op te merken dat rond de eeuwwisseling in een treinwagon in de nabijheid van het loodswezen de eerste Belgische post van draadloze telegrafie werd opgericht. Deze dienst, zowat de voorloper van de huidige Oostende-radio, is vooral tot stand gekomen onder impuls van koning Leopold II. Tijdens zijn vele overtochten met de mailboot naar Groot-Britttanië wilde hij graag in contact blijven met het Belgische vasteland. De Nieuwpoortse roepstem M.T.T. is naderhand vervangen geworden door de Oostendse roep O.S.T..*

mast draadloze telegrafie

Na de vernieling in 1914-1918 duurde het nog 12 jaar vooraleer een nieuw loodswezen werd in gebruik genomen. Maar voor dit gebouw, dat in 1930 tot stand kwam, was geen lang bestaan weggelegd. Het werd stuk geschoten op 28 mei 1940. De ruïnes daarvan werden afgebroken einde I960.*   loodswezen 1918-1923   na1945
1918-1923

Station Nieuwpoort had in 1940 één motorreddingsboot en één roeireddingsboot  in het loodswezengebouw.
Het station was uitgerust met een lijnwerp- en wippertoestel. Maandelijks werden met de roeiboten redding oefeningen gehouden en driemaandelijks met het vuurpijltoestel en het wippertoestel, onder toezicht van de opzichter van de reddingsdienst.

Het lijnwerp- en wippertoestel is een uitvinding uit de 19e eeuw. Door met een mortier of een vuurpijl een lijn over te schieten naar een gestrand schip, kan er langs een dikke tros een reddingboei met broek eraan heen en weer gehaald worden naar het strand.

1941

Bunker naast het loodswezengebouw.

Overal prikkeldraad op het strand.

  1941 bunker aan het loodswezengebouw en overal prikkeldraad op het strand

reddingsboot 2 nieuwpoort 1949

pers - misthoorn in werking jaar 1949

 

Het visserijblad 17 juni 1949

 

 

 

 





Na de tweede wereldoorlog diende te worden gewacht tot juni 1956 om over te gaan tot de nieuwbouw volgens de plannen van de Brugse architect Henri De Nijs.*

Ondertussen werd vanaf September 1951 gebruik gemaakt van een 33 m. hoge seismafoor. Die stond nabij het vernielde loodswezen.

loodswezengebouwHet huidige gebouw meer strandwaarts gelegen dan voor 1940, werd in gebruik genomen vanaf 18 december 1958. Benevens een garage, keuken- en sanitaire inrichtingen alsmede slaapgelegenheden voor de redders, zijn er de eigenlijke seindiensten op de tweede verdieping. Van hier uit werden de installaties bediend van de radiobaken (richtingzender met morsebericht - N.P.) en de mistklok op het westerstaketsel alsmede de nautofoon (misthoorn) op het oosterstaketsel.
Ook werden er om het uur o.m. de windkracht geregistreerd en de zichtbaarheid en het peil van de IJzer. Eveneens werden de dag- en nachtgetijseiningen bediend op de 32 m. hoge semafoor.
Het betrof een systeem van kegels. cilinders (manden) en bollen die volgens een bepaalde combinatie werden gehesen. Vanaf 1 oktober 1985 werden deze tij- en stormseinen afgeschaft door het ministerie van verkeerswezen, bestuur Zeewezen. Tegen 1990 werden ze vervangen door een aangepaste licht-installatie.

Met ingang van 5 april 1969 worden deze seinen gehesen of vertoond te Nieuwpoort op de seinmast geplaatst op het Loodswezengebouw.

Seinen naarvolgens de Belgische nederlandse Zeemans almanak 1974.

GETIJSEINEN

De getijseinen worden vertoond aan de ra van de grote mast.
De getijseinen geven de waterhoogte aan ten opzichte van het peil van gemiddeld laag water springtij (LLWS) of hydrografische nul (H).
De hoogten worden aangegeven per schijf van 0,20 m (zwarte kegel met punt naar omlaag), van 1 m (zwarte cilinder) en van 5 m (zwarte bol). De negatieve hoogten worden aangegeven per schijf van 0,20 m (zwarte kegel met punt naar omhoog). Deze seinen worden gehesen op 3 vertikale lijnen, waar de kegels op de meest linkse, vanuit zee gezien, voorkomen.
Bij nacht wordt de kegel met punt naar omlaag vervangen door een groen licht, de cilinder door een rood licht, de bol door een wit licht en de kegel met punt naar omhoog door een paars licht.
Het totaal der cijfers gegeven door elk teken wijst de hoogte van het water aan.

getijdeseinen   getijdelichten

SEINEN VOOR DE VERANDERING VAN HET GETIJ

    Bij dag   Bij nacht
RIJZEND WATER :   een lange zwarte kegel met de punt naar omhoog   een groen licht boven een wit licht
VALLEND WATER :   een lange zwarte kegel met de punt naar beneden   een wit licht boven een groen licht

VERKEERSSEINEN

Te Nieuwpoort worden enkel de vlaggeseinen voor het verkeer gehesen.

    Bij dag   Bij nacht
BINNENVAREN VERBODEN   een rode vlag   een rood licht
BUITENVAREN VERBODEN   een groene vlag   een groen licht
BINNEN- EN BUITENVAREN VERBODEN   een rode vlag boven een groene   een rood licht boven een groen

STORMSEINEN

stormseinen

VERBODEN TOT UITVAREN VOOR VAARTUIGEN MINDER DAN 5 M. LANG.

De hieronder vemelde regel en het vertonen van de signalen is heden (2018) nog van toepassing.

Ingevolge art. 22 par. 1 van het KB van 31-5-1968 Politie en Seheepvaart- reglement voor de Belgische territoriale zeehavens en stranden van de Belgische Kust mogen roeiboten, van gelijk welke grootte alsook elk pleziervaartuig waar van de lengte aan het watervlak (ongeladen en onbemand) 5 m of minder bedraagt, geen zee kiezen indien buitengaats de van uit zee waaiende wind kracht 3 Beaulort of van uit land waaiende wind kracht 4 heeft of te boven gaat.
Een wind welke in een gegeven strook evenwijdig met de kust waait, wordt beschouwd als een uit zee waaiende wind.
Dit verbod is niet van toepassing op pleziervaartuigen die aan georganiseerde wedstrijden deelnemen, op voor-waarde dat die vaartuigen onder afdoend toezicht van de organisatoren blijven.
Het verbod wordt in de haven aangeduid .

  1. bij dag: door een zwarte figuur bestaande uit twee kegels met punten naar elkaar
  2. bij nacht: met een over de gehele horizon zlchtbaar blauw flikkerlicht

Vanaf 1 oktober 1985 werden deze tij- en stormseinen afgeschaft door het ministerie van verkeerswezen, bestuur Zeewezen.

Het visserijblad 3 januari 1959   Het visserijblad 3 februari 1959
     
pers - bestemming oud loodswezengebouw   pers - wat met de mistklok

HLN 28 maart 1986

pers het laatste nieuws 28 maart 1986 - twee nieuwe reddingsboten

HLN 30december 1988

pers - nieuwe redeboot HLN 30december 1988

loodsboot 15 in vaart

In december 1989 is er de afbraak van het "Blekken kot". Dit is de aanlegsteiger aan het boothuis langsheen de Havengeul.*

blekken kot + reddingsboot 2

loodsboot en saeftinghe 1990

 

 

 

Loodsboot en Saeftinghe 1990

 

 


Tegen 1990 werden de seinen vervangen door een aangepaste lichtinstallatie.

seinmaast op het loodswezen 1990

1990

2003

loodswezengebouw 2003 met vreemdsoortige antenne

 

 

Loodswezengebouw

Rond die tijd werd op het dak een vreemdsoortige antenne opgesteld. Het is een zogenaamde radiorichting-zoeker, een Dopplerradar van het merk Rodhe und Schwarz. Dit appa-raat is van het type PA 100 en de antenne van het type AP 121. Het is het enige in Belgie geïnstalleerd exemplaar. Die vreemdsoortige antenne omvat niet minder dan 32 antennes. Deze zijn in een cirkel opgesteld en worden beurtelings pijlsnel met de ontvanger verbonden. Dit gebeurt door een ingebouwd en snel computersysteem. Dit antennestelsel is bijzonder krachtig en levert op deze manier een heel belangrijke bijdrage voor de veiligheid op zee.*

Aanlegsteiger en boothuis

loodshuis en aanlegponton

De uitkijkpost van Nieuwpoort dooft de verkeerslichten definitief vanaf 1 november 2010.

Op het loodswezengebouw staan een lichtinstallatie die de tij- en stormdeiningen weergeven en een antenne, de zogenaamde radio-richtingzoeker, die zelf 32 antennes bevat. Twee stopborden met geel flikkerlicht Kromme Hoek worden definitief buiten dienst gesteld. De misthoorn op het oostelijk staketsel wordt geautomatiseerd en de mistbel op het westelijk staketsel wordt definitief buiten dienst gesteld. De bediening van de diabolo met het violet flikkerlicht op loodswezen gebouw wordt tevens geautomatiseerd.

De beroepsvaart voor Nieuwpoort moet zich nog wel steeds aan- en afmelden op VTS Wandelaar approach (VHF kanaal 60). De pleziervaart moet zich niet aan- en afmelden maar is wel verplicht om uit te luisteren op VHF Kanaal 60.

Omdat er nog grote schepen in Nieuwpoort in- en uitvaren is het niet ondenkbaar dat je in de vaargeul plots geconfronteerd wordt met een groot schip dat niet in staat is om uit te wijken. Houd daarom altijd goed rechts.

Loodswezengebouw 2012

loodswezengebouw 2012 Op de indrukwekkende seinmast zien we, naast de communicatie- en gonioantennes (en ook GSM), de schotels van de straalverbinding die hydrogegevens en gedigitaliseerde viedeobeelden ontvangt van de radarsensor op de Oostdyckbank (op ongeveer 20 km voor de kust van Nieuwpoort).

Het radareiland van de Oostdijck werd in dienst gesteld op 10 maart 2004. Het maakt deel uit van de Schelde Radar Keten (SKR) en bewaakt het scheepvaartgebied tot aan de Franse grens.

De te Nieuwpoort opgevangen radar- en goniogegevens worden doorgestuurd naar de verkeerscentrale op de Westelijke Haven-dam in Zeebrugge en de Hydrometeodata naar de kustwachtcentrale in Oostende.

De installatie te Nieuwpoort is een belangrijke schakel in het VTS (Vessel Traffic Services) dat als opdracht heeft het scheepvaartverkeer vlot en veilig te laten verlopen vanaf de Franse-Belgische grens tot in de Vlaamse havens.


Op de mast worden de antennes naar de laatste ontwikkkelin-gen aangepast.

Havenseinen worden aangepast naar regle-mentering.

  mast op het loodswezen 2013   mast op het loodswezen 2017  

misthoorn en bel op toren kop westerstaketsel  

Misthoorn in de herfst
Toen ik als kind, des avonds uit het raam
hing, als de herfst gekomen was,
kende ik zijn stem al, maar nog niet zijn naam,
en wist ik al, dat ik zijn schepsel was.
Er zijn geen bomen op de grote zee,
waaruit de geest omhoog stijgt als zij sterven,
en nog een wijle rond hun kruinen drijft
dat zij zichtbaar hun zaligheid verwerven…
Toch is het soms alsof de meeuwen e-
ven verpozen op een ijl geboomt
van witte takken, die de nevel droomt
– de nevel is de doodsgeest van de zee -.
En ’s nachts, als al de witte vooglen zijn verdwe-nen,
wanneer de zee in het donker langzaam danst,
hoort men de stem, diep in de mist verschanst,
in eenzaamheid gesmoord, beklemmend stenen.
Hij roept een vraag, doof borend uit de grijze eeuwen,
die vruchtloos reikend, in zichzelve wederkeert
en die geen antwoord meer verwacht of noch begeert
en die te hees is en te oud om nog van pijn te schreeuwen.
Er is geen antwoord in de tegenstrijdigheden
– en van dit antwoord heeft de stem mij zó doordrongen,
vanaf mijn kindsheid heeft hij het gezongen
en dat is al zo lang geleden …
M. Vasalis

 

De misthoorn.

De misthoorn loeit, het geluid is bekend
Zodat je er eerst onverschillig voor bent
Maar dan ontaardt het geluid in 'n beklemmende kreet
Dan voel je, dat je alles nog zo goed weet
Je regelmatige gang op die misthoorn af
Tot 't huis waar de GELIEFDE woonde...
Nu rust ze in haar graf

De misthoorn blijft pal op zijn post
De mist van het verdriet ónopgelost.

G.Quadekker, 09-05-2003
  reddingsboot R4  

Nieuwe functie voor loodswezengebouw

KW 12 augustus 2017

  pers KW 12 augustus 2017 - bestemming gebouw? Postkaarten klik hier

geraadpleegd:
boek Nieuwpoort-Bad vroeger en nu – Billiet
boek Nieuwpoort - Walter Lelièvere
boek telefonie radio kusstation
artikel in Grannigate 1999 nr.3 – August Geryl
foto's achief Luc David
artikel in 'Boten en watersport' 31 oktober 2010
website Nieuwpoort
verzameling Gino Provost